Những mảnh vụn, ngày...tháng...

Nguyễn Mạnh Trinh.

 

 

 

 

Ngày ....tháng..

Tháng 6. Mấy ngày hôm nay trời rộ nóng. Trời xanh thăm thẳm vút cao những tầng mây. Những cơn mưa đă qua. Mùa hạ tới. Một buổi chiều cuối tuần , nh́n cuốn lịch treo tường , giở trang sách, đọc bài thơ. Ngày 4 tháng 6 năm 1989, biến cố Thiên An Môn. Hồng quân Trung Hoa xả súng bắn vào đoàn biểu t́nh và cả ngàn người bị thương vong. H́nh ảnh một người sinh viên hiên ngang đứng chặn trước một đoàn xe tăng đă thành một biểu hiện sống động cho những người không sợ chết liều ḿnh tranh đấu cho lư tưởng dân chủ tự do.

Bei Dao, một nhà thơ Trung Hoa lưu vong đă viết để nhắc nhở đến một thời điểm khó quên của lịch sử nhân loại. Tháng 6 năm 1989 , máu đă chảy trước mũi súng bạo tàn của một chế độ độc tài chuyên chính. Tháng 6, có lẽ là kư ức chẳng thể nào quên của nhiều người trong đó có Bei Dao: Tháng sáu

“Gió ở bên tai nhắc Tháng sáu

Tháng sáu là sổ đen tôi trượt qua

Lúc đó.

Ghi chú rằng đó là một cách nói giă biệt

Thở phào trong những ngôn từ

Ghi chú từ những giải thích

Những bông hoa nhựa không nguôi

Trên những bờ gạch của thần chết

Quảng trường xi măng như trải rộng ra

Từ những hàng chữ viết về.

Bây giờ

Tôi chạy từ lúc khởi viết

Như thấy tiếng búa đập trên đe

Ngọn cờ che phủ đại dương

Và loa phóng thanh trung tín vang vọng biển

Lời trầm trầm sâu sắc nhắc tháng sáu”

Bây giờ, tháng 6 năm 2008, vẫn có người nhắc đến biến cố Thiên An Môn như một dấu hiệu bạo tàn của chế độ đỏ.Nhưng thêm vào đó, là hành động đàn áp muốn diệt chủng dân tộc Tây Tạng. Cả thế giới phẫn nộ và nhiều nước tẩy chay Thế Vận Hội Bắc kinh. Nhưng kẻ ác vẫn h́nh như không có một chút ǵ động tâm. Bàn tay dầy máu của những sát thủ tàn ác vẫn chưa run tay.

Thế mà , ở đất nước tôi, lại có một chế độ hèn hạ đến mức đáng khinh, khiếp nhược đến mức đáng tởm. Ngày rước đuốc Thế Vận ở Sài G̣n công an và lực lượng an ninh đàn áp những người Việt yêu nước biểu t́nh phản đối những hành động lấn chiếm lănh thổ áp bức dân tộc của Trung Cộng một cách thô bạo nhưng lại bảo vệ cho vài trăm chú Chệt diệu vơ dương oai phất cờ gióng trống trên đường phố Sài G̣n.

Cái châm ngôn “ Không có ǵ quư hơn độc lập tự do “ sao mà mai mỉa!!!

Tháng sáu Bei Dao c̣n làm thơ chiêu niệm cho hàng ngàn nạn nhân bị thảm sát.Bài thơ cầu hồn Requiem như một nhắc nhở cho hậu thế nhớ đến ngày 4 tháng 6 ô nhục:

” Không phải sự sống mà là nỗi chết

Dưới bầu trời tím ngắt của buổi tận thế

Những đoàn người đi

Thống khổ dẫn đường về đằng trước khốn khổ

Tận cùng của căm hờn là nỗi hờn căm

Mùa xuân khô hạn trôi qua

Đại họa căng ra không dứt

Con đường trở về

Có khi là những bước biệt xứ

Không phải thượng đế

Mà chính là tuổi trẻ thơ

Giữa âm vọng dọa đe của những bóng nón sắt

Ngỏ lời nguyện cầu

Những tay mẹ hiền nuôi dưỡng ánh sáng

Bóng tối làm họ đứt hơi

Đá tảng lộn nhào, kim đồng hồ quay ngược

Mặt trời méo mó h́nh bầu dục tuyệt đối ngự trị

Không phải thân xác các bạn mà chính linh hồn các bạn.

Cùng chung hưởng ngay kỷ niệm mỗi năm

như các bạn đồng niên tuế

yêu thương h́nh thành từ nỗi chết

trong miên viễn bước đồng hành

các bạn ôm nhau xiết chặt nhau

cuộc thảm nạn ghi tên tử biệtà’

Bei Dao là bút hiệu của một sinh viên Trung Hoa Zhao Zhenkai, là ,một nhà văn , nhà thơ rất nổi tiếng trên thế giới.Ông là một người có tên tuổi được ghi trong danh sách những nhà văn có hy vọng đoạt giải Nobel văn chương của Hàn Lâm Viện Thụy Điển trong nhiều năm. Bút hiệu Bei Dao có nghĩa là Bắc Đảo là một trong những bút danh mà ông đă dùng ở Trung Hoa để tránh sự theo dơi của chế độ Cộng sản. Oạng là một trong những lănh tụ sinh viên đă tham dự những cuộc biểu t́nh của nhiều nhóm lao động , trí thức, đ̣i hỏi nhân quyền và thay đổi thể chế chính trị hiện hữu. Cuộc biểu t́nh bắt đầu là ngày lễ truy điệu Hu Yaobang (Hồ Diệu Bang) gồm cả trăm ngàn sinh viên ở quảng trường Thiên An Môn đ̣i hỏi phải thay đổi cái nh́n chính trị với ông này và sau lan rộng ra ở nhiều nơi, như Thượng Hải, nhưng mạnh mẽ nhất là ở Thiên An Môn từ tháng tư tới tháng sáu. Ngày mùng bốn tháng sáu , Hồng quân Trung Hoa nổ súng vào đám biểu t́nh và gây ra 200 người tử vong( theo báo cáo của nhà nước Trung hoa)nhưng theo New York Times th́ lên tới khoảng 800 người chết và theo hội Hồng Thập Tự quốc tế hay những chứng nhân chạy thoát ra ngoại quốc ht́ khoảng 2000 đến 3000 người là nạn nhân.

Biến cố Thiên An Môn đă gây chấn động trên thế giới và rúng động ngay trong hàng ngũ lănh đạo của Đảng Cộng Sản Trung Hoa. Tổng Bí Thư Đảng Zhao Ziyang ( Triệu Tử Dương) đă bị quản thúc tại gia v́ không tán thành đường lối xử sự của chính quyền đỏ Trung Hoa. Những lănh tụ sinh viên bị bắt như Wang Dan, Chai ling , Zhao Changqing , Wuer Kaixi,àBei Dao trốn thoát ra ngoại quốc và đă cất tiếng nói của một chứng nhân về một biến cố như một vết nhơ của lịch sử Trung Hoaà.

Mười năm sau ngày tàn sát ở Thiên An Môn ấy , có một tiểu thuyết ghi lại những dữ kiện bi thảm của ngày 4 tháng 6 năm 1989 với tất cả những chi tiết sống động lồng trong một mối t́nh lăng mạn. Đó là tiểu thuyết “ Song of Tianmen Square” của David Rice. Tác giả đă ghi chép để tái tạo lại những biểu hiện , những âm vọng cuồng nộ, những mùi vị sắt máu, và tất cả những xúc cảm rất người . Lúc biến cố xảy ra, David Rice đang ở Bắc kinh nên đă nh́n thấy và là một chứng nhân để kể lại cho cả thế giới biết về những sự thực đau thương cũng như sự tàn ác dă man của những người đă hạ lệnh tàn sát.. Mối t́nh giữa Song Lan , cô gái Trung Hoa và PJO’Connor pha trôn giữa ḷng trung thành và sự phản bội, cũng như một thảm kịch mà trong đó khát vọng dân chủ và sự đối kháng giữa chế độ độc tài toàn trị và những người tranh đấu biểu hiện.

Tác giả “ Song of Tianmen Square” sinh quan 1ở Bắc Ireland, đă hành nghề kư giả ở ba đại lục:Nam Mỹ , Bắc Mỹ và Châu Á. Năm 1989 ông được mời tới bắc kinh để huấn luyện cho các nhân viên của thông tấn xă chính thức của Trung Cộng và ông viết cho báo China Features. Oạng ở bắc kinh trong thời gian đó và đă bí mật phỏng vấn hơn 400 người trẻ có tham dự vào biến cố Thiên An Môn.Trong bức điện thư gửi cho độc giả, Rice viết:
”Đặt tên là “ Song of Tianmen Square”, cuốn sách có nỗi bí ẩn là dùng thể loại tiểu thuyết để tiếp cận với khối độc giả đông đảo trên thế giới và nói về cuộc tàn sát. Khi câu chuyện biến thành tiểu thuyết hóa, nhưng tuyệt đối không có hư cấu nào trong những dữ kiện của biến cố. Có thể nói, trong một đường lối không chủ định trước, sự khủng khiếp được diễn tả bằng cách dùng tiểu thuyết để dụng công làm cho những dữ kiện sinh động hơn trong tâm tưởng người đọc..”

 

Ngày .. Tháng..

Lại một bài thơ khác của tháng sáu. Tác giả Shi Tao, một tù nhân với cái tội là đăng bài thơ kỷ niệm Thiên An Môn. Bài thơ June :

 

“Nguyên cuộc đời tôi

sẽ không bao giơ sống qua được tháng sáu

tháng sáu khi trái tim tôi ngừng đập

khi thơ tôi ngưng thở

khi người tôi yêu dấu

chết trong vũng máu đang mơ

Tháng sáu mặt trời lửa dăi thiêu cháy làn da

Xé toang sự thật tự nhiên của thương tích tôi

Tháng sáu con cá lao khỏi biển máu đỏ

Trôi tấp vào chốn khác của giấc đông miên

Tháng sáu, trái đất qoặn ḿnh, sông rạch lặng tiếng

Chồng chất ngàn ngàn lá thư

không thể gửi đến cho những người đă chết”

 

Shi Tao là một nhà văn , nhà thơ , kư giả Trung Hoa bị kết án mười năm tù với tội danh là tiết lộ những bí mật quốc gia của chế độ Cộng sản ra ngoại quốc. Ông bị bắt ngày 24 tháng 10 năm 2004 khi đang làm công việc biên tập tại Dangdai Shang Bao(Giao Dịch Hiện Đại Tân Báo). Ông cũng đă viết nhiều bài luận thuyết nêu rơ ư nguyện muốn đổi mới thể chế chính trị đă được “ posted” trên nhiều trang web của các phong trào tranh đấu cho dân chủ ở ngoại quốc.

Shi Tao bị bắt và kết án v́ đă viết thơ văn đề cập tới ngày kỷ niệm 15 năm Hồng quân Trung Hoa đàn áp và tàn sát những người biểu t́nh ở qủang trường Thiên An Môn.

Việc bắt giữ này cho thấy chủ trương của chế độ Cộng sản muốn kiểm soát hệ thống Internet.Theo báo cáo th́ có tới 42 kư giả bị bắt trong năm 2004 mà hơn phân nửa là những người xử dụng Internet để chống chế độ.Ngày 20 tháng 4 năm 2004, chính quyền Trung Cộng phổ biến một chỉ thị thông báo sự cảnh giác về t́nh trạng những người đ̣i dân chủ và bị lưu đầy ra hải ngoại sẽ tái hiện trong nước để có hành động nhân ngày kỷ niệm 15 năm biến cố Thiên An Môn. Chỉ thị này cũng ra lệnh cho tất cả các kư giả trong nước tuyệt đối không được đề cập hoặc nhắc nhở đến ngày “4 tháng 6 năm 1989”.

Shi Tao bất chấp lệnh cấm trên và viết rồi dùng Yahoo email của ḿnh gửi cho các website của phong trào” Asia Democracy Foundation”

Chính quyền Trung Cộng phát giác ra sự kiện trên và nỗ lực kiếm t́m ai là người đă làm công việc đó. Họ đ̣i hỏi những dữ kiện như account number và IP adress của người gửi từ văn pḥng của công ty Yahoo có văn pḥng ở Hong Kong. Văn pḥng này cung cấp ngay mà không cần biết để làm ǵ. Và , công an đă t́m ra Shi Tao và bắt giam ông.

Luật sư của Shi Tao , Guo Guoting, đă chứng minh trước ṭa án là việc bắt giữ Shi Tao là trái luật lệ và xâm phạm đến những quyền tự do căn bản của con người. Kết quả là chứng chỉ hành nghề luật sư của ông bị Bộ tư pháp ở Thượng Hải rút lại một năm và bị quản thúc tại gia.

Những tổ chức nhân quyền trên thế giới nỗ lực can thiệp nhưng xem ra chẳng có kết quả ǵ. Công ty diện toán Yahoo cũng bị phê b́nh gay gắt và tạo ra một trường hợp có thể tạo thành tiền lệ giúp các chế độ độc tài truy đuổi những người dùng Internet để nói lên nguyện vọng của ḿnh.Những công ty như Google, MSN, Yahoo.. đă bị những phê b́nh về vấn đề trên.

Ngyà 28 tháng 8 năm 2007. Nghị viện Hoa Kỳ đă có một buổi điều trần của Jerry Yang, người sáng lập của công ty Yahoo và đă bị chất vấn khá nghiêm khắc.Hành động cung cấp những dữ kiện cá nhân như email account hoặc IP address cho công an là hành động vô lư không tha thứ hoặc chấp nhận được.

Tổ chức World Organization for Human Rights đă kiện công ty Yahoo v́ việc tiết lộ dữ kiện điện thư đă làm Shi Tao bị cầm tù ở Trung Quốc.

Jerry Yang của công ty Yahoo đă viết thư cho bộ trưởng ngoại giao Trung Quốc Yang Jiechi để xin ân xá cho Shi Tao và Wang Xiaoning.

Nhưng , chưa có kết quả và cả hai người chiến sĩ tranh đấu cho tự do dân chủ vẫn c̣n bị ngồi tùà

Trở lại với bài thơ Tháng sáu của Shi Tao. Ông ghi lại những cảm xúc của ḿnh, nghĩ về những người đă chết. ƠƯ một trường hợp nào đó , thơ đă thành một vũ khí để tấn công giặc ác . Dù chẳng phải “ ở trong htơ có thép” mà chỉ có những giọt lệ bùi ngùi, chỉ có sự tưởng niệm thành kính nhưng thơ đă đi vào ḷng người và là biểu hiện của kẻ sĩ không khuất phục cường quyền.

Ngày ... Tháng...

Lại tháng sáu. Tháng của những ngày mà các trường đại học tại Hoa Kỳ tổ chức lễ tốt nghiệp. Dù trong bối cảnh ảm đạm của nền kinh tế đang bị tŕ trệ nhưng xem ra , niềm hy vọng vào một tương lai tốt đẹp vẫn c̣n, nhất là trong giới trẻ. Những nụ cười tươi, những ánh mắt long lanh của những tân khoa là những nét sống động nhất cho ngày mai của thế hệ kế tiếp. Những bài diễn văn cũng là một dịp để đối chiếu giữa thực tế và sách vở, và biết bao nhiêu nhân vật tài ba thành công đă truyền lại những kinh nghiệm quư giá của đời ḿnh làm thành kiến thức cho lớp hậu sinh.

Làm việc ở trường học , mỗi năm chứng kiến những cuộc khởi hành vào đời của bao nhiêu sinh viên, thấy rằng học vấn cần thiết biết bao cho đời sống con người. Buổi sáng , buổi trưa, buổi chiều, trong cái yên vắng của campus những ngày hè, tự nhiên lại thấy ḿnh có một chút ǵ nao nao. Nắng vẫn rực rỡ, cây cỏ vẫn xinh tươi, những chú chim vẫn vô tư chuyền cành, cuộc đời vẫn trôi qua. Nhưng trong những chu kỳ ấy, vẫn ngoi lên những mộng ước và tự nhiên cảm thấy đời sống phong phú và mênh mông biết dường nào .Xứ sở này phải nói là xứ sở của giấn mộng đầy hy vọng. Mà giáo dục chính là con đường đi để tiến đến những phương trời xa đầy mộng tưởng.

Nh́n xem những gia đ́nh Việt Nam tị nạn , mới có một vài thập niên mà đă có những thành đạt đáng kể. Gần gũi với những người trẻ tôi thấy họ có khác biệt nhiều so với thế hệ chúng tôi. Họ tự tin hơn, ṣng phẳng hơn và có những mơ ước mà thế hệ chúng tôi ít có.Với chúng tôi, đời sống hiện tại có lẫn lộn của quá khứ , của quăng đời đă qua. C̣n với những người trẻ , họ sống với hiện tại và tương lai nhiều hơn. Tôi đă gặp nhiều em , muốn gia nhập binh ngũ hoặc đi các nước chậm tiến xa xôi để làm việc xă hội hoặc giáo dục giúp đỡ người và coi như một cuộc dấn thân v́ tha nhân riêng họ. Xứ sở này đă tạo rất nhiều cơ hội để tao dựng lại đời sống và nếu quyết tâm và kiên nhẫn th́ nhất định sẽ thành công.Nh́n lại bản thân ḿnh , nếu c̣n kẹt lại ở Việt nam th́ không hiểu cuộc sống ḿnh sẽ ra sao.và tự nhiên , lại có một chút nao nao , một chút buồn buồn khi nh́n quay lại những quăng đường đời đă đi quaà

Nhưng trong cái bồi hồi ấy , từ đất nước người lại nhớ về đất nước ḿnh.Được hưởng những tiện nghi của nền giáo dục tiên tiến bao nhiêu th́ lại càng buồn cho sự dạy dỗ đào tạo nhân tài của đất nước ḿnh. Một phá sản khủng khiếp và hơn bao giờ hết , cái chủ điểm duy lợi, tiền bạc trên hết đă tàn phá mạnh mẽ hơn bất cứ những ruỗng mục xă hội nàoà

Nền giáo dục Việt Nam hiện nay đang ở trong t́nh trạng khủng hoảng nặng nề.Theo World Development Report 2006 th́ cả nước chỉ có vỏn vẹn 2% dân số tốt nghiệp bậc trung học phổ thông và trong 2% ấy chỉ có 10% tốt ngiệp đại học. Tỉ lệ học sinh bỏ học rất lớnv́ đời sống khó khăn , lo ăn mặc chưa đủ nói chi đến học hành. Vẫn c̣n bị chỉ đạo bởi một định hướng xă hội chủ nghĩa vừa sai lầm vừa lỗi thời, giáo dục chỉ có mục đích là củng cố quyền lực của Đảng Cộng Sản.

Bộ Giáo Dục và Đào Tạo đă phổ biến trên báo diện tử của ḿnh:

“à Nhằm mục đích gia tăng sự lănh đạo của Đảng trong giáo dục, Hội đồng Đảng từ trung ương đến địa phương phải hướng dẫn và thường xuyên kiểm soát sự áp dụng các chính sách giáo dục đặc biệt là sự tham gia của xă hội trong giáo dục, chính trị học và chủ nghĩa MácLê, sự xây dựng một hệ thống có trật tự, kỷ luât và phải xem sự phát triển cùng gia tăng chất lượng giáo dục như dấu hiệu xây dựng một Đảng bao trùm và mạnh mẽ. Phỉa kết nạp thêm nhiều đảng viên, thanh lọc và kiên cố hóa tổ chức đảng nâng đảng thành hạt nhân lănh đạo trong mọi trường học.”

Chính sách th́ hạn hẹp một chiếu mà thực hành th́ tùy tiện bê bối nên Liên Hiệp Quốc đă đánh giá rất thấp nền giáo dục ấy.Theo báo c̣a th́ 96% học sinh nhập học lớp 1 nhưng chỉ có 89% là học đến lớp 5 nghĩa là xong bậc tiểu học. Chính sách “ xă hội hóa giáo dục” với chủ trương bắt học tṛ mọi cấp phải chịu học phí và phụ phí đă làm nhiều học sinh phải bỏ học v́ gia đ́nh không thể chu toàn tiền bạc cho con. Giáo sư Hoàng Tụy nguyên Khoa Trưởng khoa Toán tại Việt Nam đă cho rằng đây là một h́nh thức của vô trách nhiệm mà chính quyền lạm dụng để đẩy gánh nặng tài chánh cho dân chúng.

Nguyễn Thiện Nhân , bộ trưởng giáo dục và đào tạo cũng thừa nhận sự thiếu hiệu quả của nền giáo dục như sự tŕ hoăn trong việc cải tổ bộ máy nhà nướctrơng sự thay đổi cách quản lư kinh tế, quản lư tài chánh, sử dụng lao động và chính sách lương bổng là nguyên do chính ngăn cản hiệu quả cho các giải pháp cho vấn đề giáo dục, hay lương tâm nghề nghiệp của một số cán bộ quản trị và thầy cô đă bị băng hoại.. Ông Nguyễn Thiện Nhân cũng nêu lên trường hợp một công ty Đài Loan thành lập hai nhà máy ở Bắc Giang và Bắc Ninh với nhu cầu hàng chục ngàn kỹ sư và chuyên viên các cấp mà Việt Nam không thể cung ứng nên hăng này đă phải quyết định huấn luyện chuyên nghiệp ở ngoại quốc vừa bất tiện vừa tốn kém hơnà

Rất nhiều người có nhiều kinh nghiệm trong lănh vực giáo dục đă phê b́nh mà tựu chung vào những điểm như giáo dục mà kiểm soát tư tưởng và thiếu tự do ngôn luận tạo cho học sinh tinh thần nô lệ và thiếu tinh thần t́m ṭi sáng tạo.Đă vậy làm việc tùy tiện, ngân quỹ sử dụng lăng phí và tham nhũng tạo gánh nặng tài chính cho quốc gia.Chính sách thu học phí đă tạo sự bất b́nh đẳng trong giáo dục cũng như tinh thần đạo đức và tư cách công dân không được coi trọng, chủ trương học để kiếm tiền tạo sự băng hoại cho xă hội và đất nước. Rồi sách giáo khoa cũng được soạn thảo và in ấn với một chủ trương vừa chậm tiến vừa lỗi thời , là một môi trường béo bở cho tham nhũng và các học sinh chịu thiệt tḥi nhất. Tất cả những yếu tố ấy làm cho người dân không tin tưởng vào hệ thống giáo dục trong nước và v́ thế chất xám bị hao hụt mất cả phẩm chất lẫn số lượngà

Có nhiều người nói tôi hay phê b́nh và mang những bất toàn trong nước ra để khai thác. Thực ra, đây chỉ là những suy nghĩ riêng tư nhưng thành thật của một người luôn mong mỏi sự tươi sáng của đất nước.Thấy đất nước ḿnh băng hoại, xă hội suy đồi, chính t́nh rối ren, ai mà không đau đớn. .. Viết , không phải là xoáy sâu vào những bi kịch của đất nước , với tôi. Mà , viết là để có cái nh́n rơ ràng hơn , những suy nghĩ chính xác hơn , những đường hướng chính đáng hơn. Dẫu rằng, ở vị trí của một người viết lách nhỏ nhoi, chắc cũng chẳng có tác dụng ǵ mấy .Nhưng, vẫn phải viết để thanh thản với chính tâm hồn ḿnh.

 

Ngày...Tháng...

Có người hỏi tôi đă đọc Đào Hiếu chưa?Tôi nhớ đă đọc cuốn tiểu thuyết “ Nổi loạn “ của tác giả này. H́nh như cuốn truyện này có mô tả vài nhân vật cán bộ Cộng sản có những ám ảnh t́nh dục bệnh hoạn và những hành động bất thường. Nếu có thể ví von, là một mẫu h́nh người vừa có tính khôi hài đen vừa có tính giáo điều của một xă hội băng hoaiỳ và lụn ră từ ngay căn bản gia đ́nh.Tôi nhớ , truyện này có lối viết khá cường điệu và nhiều kịch tính. Và , theo tôi biết , th́ cuốn sách này bị cấm phát hành và gây ra rắc rối cho người viết ra nó.

Tôi có người bạn vừa sang định cư ở Hoa kỳ. Ở Sài g̣n anh cũng biết khá nhiều về những nhân vật viết lách. Khi hỏi đến Đào Hiếu th́ anh cho biết là ông này có một thời làm báo Tuổi Trẻ và là một người lớn lên từ chế độ Cộng ḥa nhưng lại đi theo Cộng sản.

Thời gian gần đây, một cuốn sách của tác giả Đào Hiếu được in ở hải ngoại. Cuốn “ Lạc Đường”, mà nhiều người đă đọc qua cho rằng có tính cách phê phán chế độ và tính phản kháng v́ bất măn. Tôi đọc và tự nhiên muốn viết một vài nhận xét chủ quan của ḿnh.Dù có lúc cũng khá ngại ngần , bởi sự thành thực của ḿnh nhiều khi bị cho là có ư này ư khác.Viết mà có thiên kiến th́ khó ḷng mà chính xác được tôi cũng hiểu điều ấy. Tôi không muốn làm một người ở bên này để suy nghĩ và nhận xét về một người ở bên kia.Cái chiến tuyến đáng lẽ phải dẹp bỏ sau khi cuộc chiến kết thúc đă hơn ba chục nămà

Trong bài phỏng vấn Đào Hiếu của Đặng phú Phong, tác giả “ Lạc Đường “ đă giải thích về nhan đề tiểu thuyết của ḿnh”khi người phỏng vấn hỏi” xin hỏi ông : tại sao là lạc đường mà không là lầm đường?Lạc đường và lầm đường khác nhau như thế nào?”:

“Lạc đường nghe hay hơn lầm đường. Lạc đường là chọn một con đường nào đó nhưng khi đến th́ lại đến chỗ khác. C̣n lầm đường th́ chọn sai ngay từ đầu”

Như vậy , Đào Hiếu cho rằng ḿnh theo Cộng sản v́ muốn làm cách mạng dân tộc v́ tính lăng mạn và đọc sách hiện sinh của Sartre và Albert Camus.Và ông cho rằng ḿnh chọn đúng hướng đi cho cuộc đời ḿnh: đánh Mỹ , chấm dứt chiến tranh, thống nhất đất nước. H́nh như , Cộng sản rất dị ứng với triết học hiện sinh mà Đào Hiếu v́ đọc tiểu thuyết của các tác giả hiện sinh mà theo Cộng th́ chuyện ấy với tôi có vẻ hơi mâu thuẫn ít chất hợp lư. H́nh như lúc Đào Hiếu sống và lớn lên ở miền Nam th́ triết học hiện sinh thành một mốt thời thượng và nhiều người nói như một con vẹt, nói để có cảm tưởng ḿnh thông tháià Chuyện đánh Mỹ , chấm dứt chiến tranh thống nhất đất nước th́ giống y như chiêu bài của miền bắc . Họ gây ra chiến tranh tại miền Nam, nhờ vào giúp đỡ của khối Cộng sản quốc tế và mục đích là thôn tính miền Nam. Đáng lẽ , sau sự sụp đổ của nhiều chế độ Cộng sản trên thế giới th́ Đào Hiếu cũng nên hiểu rằng chủ nghĩa Cộng sản lỗi thời đă bị dào thải . Khi ông nói rằng ḿnh không hề lạc đường và chỉ có lịch sử đă lạc đường, tôi có cảm giác được nghe câu nói của một người nói để mà nói , nghe huề vốn và hơi lẩn thẩn..

“Lạc đường “ là một tự truyện kể lại cuộc đời của một người lớn lên ở miền Nam , đi lính với cấp bậc binh nh́ ở Đại đôi 22 trinh sát , rồi trốn vào Sài g̣n , gia nhập đặc công Việt Cộng rồi bị bắt. Với lối bố cục nhảy cóc , người đọc khó có thể theo dơi liên tục cuộc đời của tác giả , xen vào đó pha trộn nhiều lời thuyết giảng từ sách vở kim cổ và với cá nhân tôi khi đọc Lạc Đường có cảm giác là đọc một loạt bài luận thuyết hơn là một tự truyện. Ông mang Trang Tử với Nam Hoa Kinh, Eckhart Tolle với The Power of Now, ,Albert Camus với L’Etranger, John Perkins VỚI” Confession of an Economic Hit Man”, Micheal Moore với phim” Fareinheit 9/11” rồi Kinh Dịch, Kinh Phật , nhồi nhét vào truyện để thành những lời thuyết giảng gượng gạo vu vơ. Có lẽ , rút gọn những “ râu ria “ này th́ cuốn sách dễ đọc hơn

Phê b́nh về một chế độ xă hội mà chỉ qua lăng kính một cuốn sách và một phim ảnh liệu có chính xác không? Nhất là tác giả này chưa có một kinh nghiệm sống nào, chưa một ngày quen thuộc và vật lộn với sinh kế th́ liệu những môi trường sống như vậy có thuyết phục được độc giả không? Tôi nghĩ có lẽ là không!!! Như một trường hợp là ông Hoàng Ngọc Hiến được dịp ra hải ngoại 6 tháng để viết về văn học tại hải ngoại. Và trong bài tổng kết ông nói rằng chỉ cần đọc một vài tác phẩm tiêu biểu là có thể biết và phác họa được một nền văn học đó một cách không khó khăn. Có lẽ v́ như vậy nên ông đă có một bài viết khập khiễng đầy chủ quan và thiên kiến.

Đào Hiếu có nhiều h́nh tích vóc dáng. Lúc th́ ông la người lăng mạn hiện sinh , lúc là người Cộng sản trung kiên . Khi là người sinh viên tranh đấu , lúc đóng vai người binh nh́ của đại đội 22 trinh sát , rồi lại thành anh đặc công Việt cộng mang chất nổ đi phá hoại để thành một đảng viên sau chiến công đầu. Sau năm 1975 thành anh nhà báo tiên phong của tờ báo Tuổi trẻ, rồi lại thành anh nhà văn có vấn đề v́ viết cuốn sách gây nhạy cảm cho giới lănh đạo . Nhưng dù thế nào chăng nữa , Đào hiếu vẫn không bị cấm viết , vẫn có tác phẩm in ra và vẫn được đi xuất ngoại đều đều như đă mô tả trong các trang scah khi kể những cuộc rong chơi ở Châu Aạu , ở Liên Xô , ở Châu Mỹ. Ông có số phận may mắn hơn những nhà văn Nhân Văn Giai Phẩm thuở xưa và những nhà văn nhà thơ tranh đấu cho tự do dân chủ bây giờ chăng?

Đọc xong cuốn sách , gấp lại , một câu hỏi vẫn c̣n trong trí óc tôi.Đào Hiếu , ông là ai? Tôi phải lựa chọn chân dung nào thích hợp nhất trong những h́nh tích vừa kể? Một công việc dễ mà khó , khó mà dễ!à

Đào Hiếu cũng phê b́nh chế độ , ông không có mục đích nhắm vào những căn bản gây ra t́nh trạng lụn bại hiện nay mà ông đề cập đến những cá nhân mà ông ví von : “ Trước đây, chúng không phải là ruồi, chúng là bạn tôi. Về sau, v́ ăn tạp, chúng bị đột biến gen và hóa thành ruồi”.

Rồi Đào Hiếu nhận dạng từng con ruồi , từ ruồi cái đến ruồi đực , từ con thứ nhất đến thứ một ngàn, hai ngàn,à Thí dụ như con ruồi cái thứ nhất:
” Đầu tiên là một ruồi cái. Cái mắt nó bự, măt 1là một htứ lăng kính nhiều mặt. Tay chân nó đầy lông, bụng nó ph́nh ra như cái trống. Hồi con 2là sinh viên tướng tá nó đă ngầu như vậy. Bộ ngực đồ sộ như trái bí đao. Khi ở tù nó được tụi cai ngục đặt cho cái hỗn danh” Con ma vú dài khám Chí Ḥa”

Tôi không ở tù chung với nó nên không biết trong tù nó có ngon lành không( muốn biết cứ giở những tờ khẩu cung c̣n lưu trong Tổng nha th́ rơ)nhưng ngoài đời nó thường ăn nói đốp chát đanh đá.Chồng của ma vú dài th́ tôi biết v́ tôi ở tù chung với anh ta. Nhưng đó là chuyện trong tù, c̣n chuyện “ kinh tế thị trường” th́ lại khác.Chẳng biết hai vợ chồng đớp hít vơ vét cỡ nào mà phải bỏ nhiệm sở trốn. Chạy đi cầu cứu hết ông lănh đạo nọ đến ông kia.Một bữa ma Vú Dài t́nh cờ gặp tôi. Nó nói:

“ Ḿnh có cái đồn điền cà phê mấy chục mẫu, Ông mua ḿnh bán cho”

Tôi chỉ ngon 1tay vào giữa hai đùi của ḿnh và nói”

“làm nhà văn chỉ có mỗi cây bút bi này, tiền đâu mà mua?”

Không biết sau đó nó bán đồn điền cho ai. Nhưng đồn điền cà phê có là cái quái ǵ với nó.Nó làm sếp tàu biển. Mỗi lần tàu há mồm là nuốt cả xe hơi, biệt thự. Dù nó có bỏ nhiệm sở mà trốn th́ cũng đă gởi cả núi tiền ở các ngân hàng Thụy Sĩ rồi”

Đại khái các con ruồi mà Đào Hiếu tả cũng đều na ná như thế . Aằn cắp , tham những , lường gạt, nịnh hót, theo thời , gian ác ,à đầy đủ của những con người ham tiền sa đọa.

Nhưng, mô tả như thế có phải là đối kháng không? Theo tôi, nhiều nhà văn Cộng sản son sắt nhất cũng có những mô tả tương tự. Nhưng, họ cho đó chỉ là hiện tượng thôi chứ không phải là bản chất chế độ. Chế độ vẫn tốt , chỉ có người thi hành sai , nên nêu ra những sai sót có khi làm chế độ sạch sẽ hơn. Thành ra , nhiều khi cứ viết thả dàn , có lúc c̣n cường điệu cũng chẳng sao.Tôi không biết rơ sự việc nên không dám có kết luận bởi nếu không đủ yếu to để đoan quyết có thể thành sự nông nổi và làm tai hại cho người khác. Nhưng, dù sao vẫn phải phân tích cho rơ ngọn ngành hơn.

Nhân vật của Đào Hiếu có thực mà cũng có trong hư cấu. Có thực như Huỳnh Tấn Mẫm , như Dương Văn Đầy , như Cao thị Quế Hương , như Phạm Chánh Trực , như Nguyễn Tấn Tài , Sơn Nam , như vợ chồng Vơ Thị Thắng ốTrần Quốc Thuận àCũng có cải danh đôi chút như Vô Hạnh ( Vũ Hạnh), như Hột Xoàn ( Kim Cương).. Những nhân vật được nhắc đến thường thêm thắt vào một vài kỷ niệm với tác giả , thường là những lỗi lầm, những xấu sa hơn là lời khen tặng.Nhưng có một nhân vật đặc biệt , khi th́ độc thoại , khi th́ đối thoại , làm có lúc người ta tưởng Đào Hiếu ố Dă Nhân là một . Nhân vật này dường như lúc nào cũng uống say rượu Bầu Đá tha hồ bốc phét chuyện trên trời dưới biển, chuyện sách vở kinh điển , chuyện đời chuyện đảng , chuyện gió chuyện mây. Có lúc người đọc có cảm giác như tác giả muốn nói nhưng ngại ngùng nên mượn nhân vật nói giùm. Thực t́nh tôi không hiểu nhân vật này có thực hay không , nhưng chuyện ấy cũng chẳng quan trọng. Chỉ biết rằng trong truyện , nhân vật Dă nhân đă đóng vai phát ngôn biên cho tác giả ỡ những điều mà chính tác giả khó biện bạch.

Đọc Lạc Đường , tôi suưt nữa cũng bị Lạc Đường theo. Khởi hành theo một con đường đến chỗ đă định nhưng lại đến một chỗ khác. Không biết có phải v́ cái màn mù mù nhân ảnh của một chế độ mà sự giả trá thành châm ngôn để cứu cánh biện minh cho phương tiện chăng?