Tạp Ghi Văn nghệ

 

Những người muôn năm cũ.

 

Nguyễn Mạnh Trinh.

 

 

 

 

Trưa chủ nhật , tôi lái xe trên đường Bolsa. Những hàng phố hai bên đường tấp nập người qua lại. Quang cảnh so với mấy năm về trước đông đúc và náo nhiệt hơn nhiều. Dù trưa nắng , vẫn thấy lũ lượt đám đông trên hè phố. Vào trong thương xá Phước Lộc Thọ lại càng náo nhiệt hơn. H́nh như , một sức sống mănh liệt của người Việt tị nạn đang bung tỏa cả ra không gian và thời gian. Cuộc sống cứ như thế mỗi ngày , không ngưng nghỉ.

Nhưng lái xe về hướng tây, qua khỏi con đường Beach, th́ lại gặp một phong cảnh hoàn toàn khác. Dường như , lúc sống quanh quẩn ở phía đông con đường Bolsa th́ lúc chết lại về tụ hội ở phía tây của đại lộ ấy.Nghĩa trang với bồn cỏ xanh , với đ́nh lục giác , với ṿi nước phun, dù là đất của cơi âm nhưng lại dường như tiềm tàng một cuộc sống khác , một cơi đời khác, của những chuyến khởi hành ra đi vào vô tận.

Ở nơi chốn ấy , lúc nào cũng có những người thân đến để tưởng nhớ . Ở đó, lúc nào cũng có những nén nhang thơm hoài niệm những người đă xa đă khuất.Trong những ṿm cây xanh, vẫn c̣n những tia nắng hiền đan vào nhau lung linh. Dưới băi cỏ mượt, vẫn có những chú quạ đen , những chú chim dạn dĩ bay vờn trên những nấm mộ.

Tôi đi thăm mộ mẹ tôi ngày Vu Lan. Mộ mẹ chan ḥa nắng. Nh́n ra ngoài đường , xe cộ vẫn qua lại trong cái nhịp hối hả . C̣n ở đây , bên trong, nắng như cũng đậm màu hơn , và không khí như loăng ra của những nỗi niềm nào mơ hồ. Nh́n mặt bia mộ, thấy lại đôi mắt mẹ. Và, trong phút giây ấy , tưởng như nắm bắt được một điều ǵ của thần giao cách cảm, của huyền diệu linh thiêng. Đừng có ai hỏi tôi đời sống sẽ chấm dứt thế nào mà hăy nghĩ rằng cuộc viễn du sẽ bắt đầu ra sao. Và , ở đây có phải là bến tạm cho một hành tŕnh mà bất cứ ai cũng phăi trải qua.

Gần mộ mẹ tôi vài ba bước là mộ của anh Mai Thaỏ. Dường như có ai vừa đến thăm với đóa hồng cùng ly cà phê và điếu thuốc trên mộ. Khói thuốc như làm cho chân dung anh mơ hồ hơn và cũng sinh động hơn. Thơ khắc trên mộ cũng .. rất Mai Thảo. Những câu thơ làm mường tượng đến một đời đă qua, một cơi văn chương vẫn c̣n thật nhiều âm hưởng :

 

Thế giới có triệu điều không hiểu

Càng hiểu không ra lúc cuối đời

Chẳng sao , khi đă nằm trong đất

Đọc ở sao trời sẽ hiểu thôi”

 

Tự nhiên nhớ lại những câu nói của anh lúc sinh tiền khi ly ruợu ngất ngưởng trên tay , bàn về Nam Hoa Kinh , về cái lẽ “ Một “ của cái nh́n huyền đồng trong thơ để bây giờ tôi mới lờ mờ hiểu được trong sâu thẳm cái ư nghĩa của sự ra đi và trở về. Mới ngày nào , trong buổi sáng ở Bolsa , một ông già tay cầm cái túi giấy đi trên hè phố, và là một h́nh bóng quen thuộc của mọi người . Bây giờ , ông đă thành người muôn năm cũ. Nhưng , trong những người thân quen , đó là một vóc dáng của hoài niệm ,của những điều khi nghĩ đến lại man mác trong ḷng. Phố Bolsa không có lá vàng rơi, nhưng mỗi buổi sáng sớm lái xe trên con phố vắng lặng c̣n ngái ngủ tôi dường như thấy lại h́nh ảnh ông. Một ông già cô đơn lầm lũi bước một ḿnh trên con phố xứ người mà lại thân thuộc như một quê hương thứ hai.Và lúc ấy, nhớ lại những bài thơ của ông , để hé ra những nỗi niềm , mở ra những phương trời suy tư của một cơi người nhiều hệ lụy.

Đi trên con đường nhỏ xi măng chừng vài chục bước,tôi đến thăm mộ anh Long Aạn nằm trong khu nghĩa tramg quân đội. ƠƯ đây , chan ḥa nắng và gió làm phần phật bay lá cờ vàng ba sọc đỏ ở trên cột cờ cao. Cỏ trên mộ vẫn xanh , những đóa hoa thăm viếng vẫn c̣n tươi dù nắng trưa hừng hực trên đầu.Nhưng bài thơ trên mộ lại gợi lại một phương trời nào mênh mông cao rộng của những ḍng sông măi thao thiết một đời. Có bước chân nào về con sông xưa , để thấy trong sông yên lặng chảy một đời người sóng vỗ mênh mông. Anh Long Aạn ghi lại tâm t́nh của ḿnh và có lẽ cũng của chung nhiều người của một thế hệ sống và lớn lên từ những đoạn trường thời thế đầy khuất khúc phức tạp. Một cách khẳng định: Ta là một ḍng sông mênh mông:

 

“ Nay Ta trở lại ḍng sông cũ

Rượu đă nhạt trong chai nhẹ không

Ta thấy sông im nằm say ngủ .

C̣n chính Ta là sông mênh mông”

 

Đi sâu vào trong, đến mộ nhà thơ Nguyên Sa. Ở đây có những bóng cây cổ thụ êm mát và thác nước phun để làm đích khi t́m kiếm. Như trong một góc khuất , mà tiếng xe như chỉ c̣n vọng âm và đời sống thường trong một phút giây nào đă trở thành xa cách. Nắng loang trên mặt cỏ, lung linh trên những hàng bia mộ. Thơ khắc trên mộ thi sĩ và nơi an nghỉ ngàn thu của ông có điều ǵ như trùng hợp.Thơ , có phải là tượng h́nh cho một chân dung để c̣n tồn tại với đời sau:

 

“ Nằm chơi ở góc rừng này

chưa thiên thu cũng đă đầy cỏ hoang

xin em một sợi tóc vàng

làm hoa khởi sự cho ngàn kiếp sau

biết đâu thảo mộc bớt đau

biết đâu có bản kinh cầu dâng lên”

 

Khi c̣n sinh tiền có lần ông nói bút danh Nguyên Sa đơn thuần gợi ư đến một hạt cát. Nhưng có khi tôi lại nghĩ sâu xa hơn về cái cực tiểu của hạt cát lại có chứa cả một biển trời mênh mông của cực đại . Và như thế , thi ca đă thành cánh vỗ để ông phiêu du vào những phương trời cao rông của chữ nghĩa văn chương. Có thể như vậy không? Có thể lắm chứ! Nh́n ảnh trên mộ , thấy ông đội mũ. Cái mũ của một vóc dáng quen thuộc ngày nào. Và như tôi thấy lại nụ cười của ông , một nụ cười hồn nhiên lúc trước và muôn đời trẻ như thơ của ông của “ áo nàng vàng anh về yêu hoa cúc”à

Gần một vài bước chân là mộ Nguyễn Tất Nhiên. Cũng chung bóng mát của ṿm lá cổ thụ, cũng lóng lánh màu nước phun dưới nắng mặt trời, ở đây là nơi yên nghỉ của một thi sĩ mà cái chết như là một duyên nghiệp tiền định. Từ hơn hai chục năm trước , năm 1972 , Nguyễn Tất Nhiên đă làm bài thơ “ Giữa trần gian tuyệt vọng “ để tiên đoán giây phút cuối cùng của ḿnh trên cơi dương trần. Bây giờ thành những câu thơ khắc trên mộ chí :

 

“ Ta phải khổ cho đời ta chết trẻ

phải ê chề cho tóc bạc với thời gian

phải đau theo từng hớp rượu tàn

phải khép mắt sớm hơn giờ thiên định

( v́ Thương Đế từ lâu kiêu hănh

cầm trong tay sinh tử muôn loài

t́nh ta vừa gánh năng thấu xương vai

th́ em hỡi ngai trời ta đạp xuống)

 

Thơ của một chàng thi sĩ chết trẻ có nét nghêng ngang của sự kiêu hănh của một người làm thơ nói giùm những người đồng cảm những thăng hoa của văn chương trong đời sống. Tôi lại nhớ đến câu nói của anh Trầm Tử Thiêng giờ cũng đă khuất núi nói về ngôn ngữ của thơ Nguyễn Tất Nhiên “chữ nghĩa của Nhiên nó” mềm” lắm nên khi phổ nhạc dễ thành những lời ca hay..” . Cái chữ “ mềm “ anh dùng thật độc đáo khi nói về thơ Nhiên, một cách dân giả thành thực nhưng tạo nhiều liên cảmà

NHững người muôn năm cũ.Nay đă vào chung một chỗ nằm . Câu thơ Đinh Hùng trong bài “ Chiêu niệm” đọc lên như một trùng hợp. Nghĩa trang này là nơi an nghỉ của thầy Nguyễn Khắc Hoạch, của thầy Vũ Văn Tiên, của anh Đỗ Ngọc Yến , của anh Trần Đ́nh Quân, của nhạc sĩ Hoàng Thi Thơ,.. và c̣n nhiều khuôn mặt danh tiếng khác. Tôi đă đến trước mộ thầy Nguyễn Khắc Hoạch và tự nhiên muốn đọc lên một bài thơ về Paris , về Sài G̣n. Cũng như đến mộ anh Trần Đ́nh Quân để hát nhẩm trong ḷng những ca khúc của “ Vườn Dâu Xanh” hay đến trước mộ nhạc sĩ Hoàng ThI Thơ nhớ đến những bài hát đă quen thuộc với tôi trong hơn nửa thế kỷ .Tôi cũng đến trước mộ anh Đỗ Ngọc Yến để tưởng tương ra niềm say mê của một người làm nghề viết báo đă tạo dựng một tờ nhật báo bề thế bậc nhất ở hải ngoại. ..

Có bao giờ tôi bâng khuâng tự hỏi như câu thơ Vũ Đ́nh Liên. Những người muôn năm cũ. Hồn ở đâu bây giờ? Nắng vẫn loang vàng trên đất trời , và ở phía đông con đường Bolsa cuộc sống vẫn náo nhiệt.

Tôi đứng trước mộ mẹ tôi. Có những ư nghĩ vụt qua , để thấy đời sống dường như chẳng bao giờ chấm dứt, cái phút giây cuối cùng lại là phút giây đầu tiên của một kiếp đời khác.

Và rồi hôm nay, trong kư ức , lại hiện về những h́nh ảnh cũ , những xúc cảm xưa.

Tháng tám ở Cali năm nay thời tiết như có điều ǵ khác lạ .Có lúc trời nóng nhưng có lúc trời âm âm với những đám mây sám sịt che phủ mặt trời. Đất trời h́nh như cũng xao xuyến v́ những nỗi niềm nào . Trong ḍng nhân sinh trôi đi, chuyện hiện tại và tương lai hay hiện tại bị xóa nḥa trộn lẫn vào nhau trong ṿng quay siêu tốc của đổi thay dời đổi . Nhưng , có một điều , tâm cảm con người không đổi và lúc nào cũng bàng bạc ẩn giấu những nỗi nhớ thương.

Tháng tám, như nhắc nhớ ngày lễ Vu Lan . Một ngày chủ nhật ,tôi đến chùa nghe kinh và đọc kinh. Có lẽ, ở đời sống này , tôi đă lờ mờ thấy những ǵ gọi là tạm bợ. H́nh như , tôi có cảm giác rằng những ngày bây giờ chỉ là bắt đầu cho một chu kỳ dù rằng bây giờ tôi đă qua tuổi năm mươi để đến tuổi sáu mươi. Sinh lăo bệnh tử, một ṿng tṛn kín, có phải ? Và , có ai hiểu được lẽ thành trụ hoại không?

Hôm nay, có một cô bé hỏi tôi . Chú cài bông hồng mầu ǵ ? Và tôi trả lời .Mầu trắng.Một cách phản xạ. Nhớ lại vành khăn trắng , mùi nhang khói, đôi mắt nhắm lại của mẹ ngày nào, tất cả làm tôi như hụt hẫng. Đọc những câu kinh, nh́n lên bàn thờ Phật, để trấn tĩnh lại. Đôi mắt Đức Phật, như có chút ǵ xẻ chia ,như có chút ǵ an ủi. Mẹ tôi đă đi xa . Bây giờ ,hết rồi , không c̣n nụ cười móm mém mắt cũng cười theo khi nh́n con cháu. Bây giờ hết rồi không c̣n những chuyện kể ngày xưa lúc ở phố Lạng Sơn hay ở làng Phù Lưu. Bây giờ , mẹ đang nằm trong ḷng đất xứ người. Và biết đâu , ở cơi âm phần đó mẹ trở về lại quê hương, để ghé thăm ngôi nhà cũ, ngơ làng xưa .Biết đâu.

Tháng tám, trong tôi những cơn gió.Quỳ trước chánh điện, tôi quên đi cái nóng nực của thời tiết để theo cánh gió như cánh buồm của lời kinh dẫn dắt suy nghĩ của tôi đến một nơi chốn mà có lẽ đă xa vời mà sao gần gũi.Đời sống có lúc sao ngắn ngủi. Nhớ lại cả cuộc đời của mẹ, h́nh như không bao giờ nghĩ đến bản thân ḿnh. Khi c̣n trẻ, v́ chồng. Khi góa bụa, v́ con. Những lúc ngặt nghèo, bao giờ cũng giang tay ra chịu hết nhọc nhằn cho con cho cháu. Sống ở xứ người cũng như khi sống ở quê nhà, nỗi vui của con cũng là nỗi vui của mẹ và cái đau xót của cháu con cũng là cái xót đau của bà.

Có một lúc nào như khi trong trại cải tạo nghe bài “ Ḷng mẹ “ tưởng không bao giờ gặp lại khi mẹ tôi đă di tản vào những ngày tháng tư năm 1975. Hay như bây giờ nghe bài “ Bông hồng cài áo “ để thấy trong dạ thổn thức. Lúc ở nghĩa trang, nh́n những con chim sáo đen mổ những hạt cơm cúng, tự nhiên tưởng tượng đến những ngă đường nào mù mịt trong cơi âm phần. Ra đi hay trở về, hiện tại không xác định được. Nhưng chỉ mường tượng một điều cuộc sống sẽ c̣n dài.chẳng phải ngày một ngày hai mà chấm dứt.

Có một bài thơ , đọc lại như một hơi thở dài , bâng khuâng.

 

Tháng tám những ngọn gió trở về.

Những ngọn gió từ thung lũng hoang sơ

Khi thành phố ḍn những mái nhà khô cong rêu xám

Mưa đời ôi đánh thức tôi

Làm một bài thơ nhớ mẹ.

 

Tự hỏi ḿnh

Có chuyến xe nào ra đi không về

Như chiếc xe tang mầu trắng hôm đó.

Cỏ có bao giờ rạp dưới gót giày

Khi nắng nhuộm vàng những cụm mây

Và nước mắt như ḍng sông mùa hạn

 

Kiếm một góc khuất

Để khóc thỏa thuê

Sao cạn khô tuyến lệ

Có nỗi đau nào từ ngực trái

Đến tận đỉnh đầu như cơn buốt thịt da

Ta đứng vững hai chân

Sao nghe mặt đất rung lên từng chập

Không phải cơn địa chấn

Hăy hỏi kư ức ta ?

 

Hăy hỏi kư ức ta

Những ngày xưa đă cũ

Bước chân nào ghé qua

Phận đời ai tạm trú

 

Hăy hỏi trong ḷng ta

Có bao giờ nhỏ lệ

Ta có biết tuổi già

Như mặt trời bóng xế.

 

Hăy hỏi góc hồn ta

Dấu những ǵ nuối tiếc

Hỏi ta , hỏi chính ta

Đến bao giờ vĩnh biệt

 

 

Viết về mẹ. Một đề tài với tôi đă ấp ủ từ bao nhiêu lâu , tưởng khi bắt đầu th́ sẽ câu tiếp câu , chữ tiếp chữ ào ào dễ dàng. Thế mà , tôi vẫn ngồi loay hoay , đánh vật với chữ nghĩa. Có những nỗi đau, tôi không muốn ngồi nhai lại. Có những hối tiếc , tôi muốn quên đi. Tự hỏi ḿnh có bao giờ làm cho mẹ buồn chưa th́ câu trả lời một cách thành thực là rất nhiều. Đứa con ngỗ nghịch cứng đầu, chính tôi. Đứa con sau những trầm bổng cuộc đời mới hiểu được thế nào là t́nh thương người mẹ. Nhưng khi nh́n mẹ nằm thiêm thiếp ở giường bệnh của nhà thương, tôi thấy lo , thấy buồn mà bất lực không làm ǵ được. Đời sống cứ thế cuốn trôi đi, chuyện phải đến đă đến . Có sinh có tử th́ phải có luân hồi, câu kinh ấy đă đọc bao lần mà vẫn ngâm ngùi.

Hôm nay ở chùa đông ngợp những người. Ngày xưa Đức Mục Kiền Liên trả hiếu cho mẹ th́ bây giờ những người con tưởng nhớ đến mẹ cha. Những nụ hồng được gắn lên trên áo.

 

Tôi trở lại nghĩa trang

Con đường Bolsa ngoài kia náo nhiệt

Mà ở đây.

Trên băi cỏ xanh

Những chú sáo đen vẫn ngơ ngác trên bia mộ.

Ở trong ḷng đất

H́nh như tiếng hát cất lên.

 

 

Không phải tiếng chú dế ngày xưa

Cũng chẳng phải tiếng dương cầm buổi tối Sài g̣n

Có phải tiếng nhạc chiêu hồn trong đêm khuya bệnh viện.

Không phải không phải đâu !

Chỉ là âm thanh đồng vọng của những tháng ngày nào

Mẹ ngồi nh́n ra mặt đường

Bất động

Khi giọt nắng ban trưa rót vào ô cửa kính.

 

H́nh như có bước chân

Rất nhẹ.

Như tiếng gió th́ thầm.

 

Những cơn gió tháng tám. Thổi về từ tháng bảy âm lịch mưa dầm sùi sụt quê nhà. Có nỗi buồn nào như những chiếc lá khô rụng rơi theo chiều gió. Ở Cali, trời vẫn nóng. Không có ai mặc giùm mầu áo xanh để nhớ lại những cổng chùa gió bay lồng lộng quê nhà. Và mầu hoa hồng, dù đỏ hay trắng vẫn bát ngát t́nh thương và nhắc nhở đến từ nhịp đập trái tim của những người xa xứ.

Những cơn gió tháng tám . Ơi những cơn gió gửi vào trí nhớ tôi những giọt lệ. Những giọt lệ mà có lúc tôi đă gói kín vao cảm xúc. Làm sao trong cái nghẹn ngào riêng ḿnh thấy ḿnh như ấu thơ giữa những gian truân đă trải qua. Lạ lùng làm sao thấy ḿnh quá đơn côi trên con đường sẽ phải đi đến và đi qua của cuộc đời.